Między prawdą i fikcją
Fikcyjny berliński reżyser przyjeżdża do niefikcyjnego Olsztyna, aby nakręcić fikcyjny film dokumentalny „Smells Like Olsztyn”.
„Olsztyn. Instrukcja obsługi” balansuje na granicy prawdy i wymysłu. Jest promowany jako spektakl wyreżyserowany przez Weronikę Zajkowską i Markusa Falka, którego scenariusz został napisany przez Karolinę Szczypek i Claire Dembinski. To jednak nie jest prawda. Dowiadujemy się o tym w pierwszej scenie, stylizowanej na festiwalową rozmowę z twórcami filmu o niejakiej Gertrudzie, prababci partnera Markusa Falka. Reżysera gra Maciej Cymorek, Claire Dembinski – Marzena Bergmann, a operatorkę Marlenę Weiss – Agata Zielińska. Milena Gauer gra samą siebie, aktorkę filmu i prowadzącą panel dyskusyjny.
Założenia, które poznajemy przed spektaklem, zostają szybko podważone. Do Olsztyna nie przyjechali żadni niemieccy twórcy, odgrywają ich jedynie aktorzy teatru. Za chwilę ma zostać pokazany film, który nakręcili, jednak najpierw rozmowa.
Zespół jest ubrany w odważne stroje, niemal jak z Berlin Fashion Week, wypowiadają się po angielsku. Wszystko się zgadza: na scenie są zagraniczni twórcy. Na pytania prowadzącej odpowiadają, odwołując się do „pamięci, tożsamości i reprezentacji”. Są to wielkie hasła, które można podstawić niemal pod każdy projekt artystyczny. Wypowiedzi postaci są mocno przerysowane, a motywacje ich udziału w projekcie okazują się dość błahe. Claire Dembinski mówi w „frangliszu” – niby po angielsku, a jednak bardziej po francusku. Robi to z pełną powagą, ze zdziwieniem reagując na śmiech widzów. Twórcy są pretensjonalni, obrzydliwie pewni siebie i tego, co stworzyli, a na trudniejsze pytanie: o czym jest tak właściwie film, mają sobie odpowiedzieć oczywiście odbiorcy. Tak brzmi spora część rozmów na prestiżowych festiwalach filmowych, choćby w Gdyni czy Wrocławiu.
Po długim bełkocie docieramy do punktu, w którym mamy zobaczyć premierę „Smells Like Olsztyn”. Jednak nie do końca. Reżyserka i dramaturżka spektaklu zdzierają kolejny plaster naszych oczekiwań. Film to też zbiór chaotycznych kadrów, niby artystycznych ujęć, które nic nie wnoszą.
Być może teraz przejdziemy do właściwej części spektaklu o Olsztynie? Nie. Zespół kręci sceny z Olsztyna, obserwujemy proces powstawania filmu. Kolejne kłamstwo. Ekipa tak naprawdę znajduje się w Niemczech. Scenografka Liza Kachanivska tworzy na scenie coś w rodzaju laboratorium Olsztyna – miejsca, w którym obserwujemy, jak powstaje jego sceniczny obraz. Maciej Cymorek i Marzena Bergmann ustawiają na podestach miniaturowy pokój, styropianowe podobizny bloków, a następnie za pomocą laleczek, figurek Lego i żołnierzyków budują mikromiasto. Do szklanego naczynia wlewają wodę, a następnie wypełniają je dymem. Ustawiają przed widzami las, nad którym rozpylają drobną mgiełkę. Agata Zielińska nagrywa powstającą miniaturę, a widz obserwuje, jak na jego oczach aktorzy dosłownie budują Olsztyn. Obraz jest doświetlany latarkami, pojawiają się stroboskopy, dzięki czemu widzimy ruchome cienie ożywiające zbudowaną scenografię. Miasto na scenie staje się kolejnym klockiem, w którym reżyserka podaje nam do skonsumowania niby-prawdę. Bo to wciąż nie jest prawdziwy Olsztyn, a tylko jego zabawkowa podobizna.