RHESANIUM

W trwającym godzinę spektaklu „Rhesanium” droga życia bohatera rozgrywa się i wybrzmiewa jak muzyka: od bezdomności aż po Rhesanium – dom dla ubogich studentów, ufundowany przez Rezę.

Z detali powstają portrety innych postaci, reprezentujących epokę i środowisko Rezy. Słyszymy nawet fragmenty Krytyki czystego rozumu Immanuela Kanta, kaznodziejskie pouczenia z Pór roku Donelaitisa skierowane do ludzi dobrej woli. Listy, które wysypały się z karety jadącej traktem pocztowym, zaczynają mówić. Okazuje się, że mieszkańcy krainy przeszłości są żywi, przekazują wieści i udzielają porad.

Zrodzone z artystycznej intuicji twórców przedstawienie pozwala dotknąć życia Ludwika Rezy i odkryć to, co mogło przypadkiem zagubić się między faktami a wiedzą. W ten sposób osobowość encyklopedyczna staje się żywa, przekazuje swoją ludzką mądrość, aktualną w każdej epoce i na każdym etapie życia.

Ludwik Reza (lit. Martynas Liudvikas Rėza, niem. Ludwig Rhesa, 1776 – 1840), urodzony we wsi Karwajty (lit. Karvaičiai) na Mierzei Kurońskiej, która została zasypana przez wydmy, wcześnie osierocony i wychowany przez krewnych, zdobył uznanie i tytuły naukowe na Uniwersytecie Królewieckim, przez wiele lat był również jego rektorem. Uczeń Kanta, profesor teologii, uczestnik wojen napoleońskich jako kapelan wojskowy, wieloletni kierownik Seminarium Litewskiego na Albertynie – lista zasług Rezy jest ogromna. Królewiecki uczony ma ogromne zasługi dla rozwoju piśmiennictwa i literatury litewskiej w Królestwie Prus: jest odkrywcą, wydawcą i zarazem tłumaczem na język niemiecki poematu dydaktycznego Pory roku (Metai) Kristijonasa Doneliatiisa (1818), który dzisiaj uchodzi za ojca literatury litewskiej. Ponadto jest wydawcą nowego tłumaczenia Biblii w języku litewskim (1835). Zbierał litewskie pieśni ludowe (dajny), które wydał wraz ze swoim tłumaczeniem na język niemiecki w 1825 roku. Reza był również zdolnym poetą, swoją dwoistą przynależność do dwóch narodów ukazał w dwutomowym zbiorze wierszy w języku niemieckim pt. Prutena (1809, 1825).

W roku 2026 obchodzimy 250. rocznicę urodzin Ludwika Rezy – człowieka Pogranicza, Borussianina, Człowieka, dzięki któremu język litewski przetrwał jako język pieśni ludowych i wielkiej literatury. Ważne jest, aby spektakl „Rhesanium”, którego nazwa nawiązuje zarówno do dzieła życia Rezy, jak też jego pośmiertnej fundacji o tej samej nazwie – domu dla ubogich studentów, był pokazany w Sejnach, Warszawie i Olsztynie. W Archiwum Państwowym w Olsztynie znajdują się materiały archiwalne związane z działalnością Rezy na Uniwersytecie Królewieckim, APO przygotowuje wystawę z okazji jubileuszu. W olsztyńskim wydawnictwie Pojezierze w 1982 r. ukazało się polskie tłumaczenie Pór roku Kristojonasa Donelaitisa, dokonane przez Zygmunta Ławrynowicza. Na polskie tłumaczenie czekają jeszcze zaskakujące wiersze Rezy ze zbioru Prutena, przesiąknięte historią, mitologią i kulturą regionu.

Nie przypadkiem twórcy spektaklu zdecydowali pokazać spektakl w trzech wybranych miastach w Polsce. W Olsztynie – z uwagi na ww. związki ze spuścizną Ludwika Rezy i jego „borussiańską” przynależność. Fundacja Pogranicze w Sejnach, pielęgnująca związki z kulturą litewską, jest miejscem, w którym po litewsku zabrzmi opowieść o Człowieku, który odkrył literaturę litewską i spopularyzował dajny. Centrum Kultury Litwy przy Ambasadzie Republiki Litewskiej w Rzeczypospolitej Polskiej jest miejscem synergii współczesnej kultury litewskiej.

Przed przedstawieniem jest planowane krótkie wprowadzenie do życia i twórczości Ludwika Rezy (dr Alina Kuzborska), po spektaklu jest przewidziana interakcja z publicznością i wspólne śpiewanie dajn ze zbiorów Rezy. Polskie tłumaczenie monodramu będzie wyświetlane na ekranie.

Występy Teatru Stołu w Polsce finansuje strona litewska.