#ADHD

Wiecie, co to są fidgety? Ja nie wiedziałam. To zabawki antystresowe dla dorosłych. Kostki, suwaki, gniotki, klikery, spinnery. Po spektaklu Fidgets duetu Gruba i Głupia wyszukuję w sieci propozycje podobnych produktów i zastanawiam się, czy wszystkie pogryzione w szkole ołówki i troczki od kaptura spełniały właśnie tę funkcję – pozwalały regulować napięcie i wejść w tzw. deep work. Fidget oznacza także kręcenie się, wiercenie i nerwowe bawienie się czymś. Dla artystek termin ten jest jedynie pretekstem, by zająć się tematem szerszym, bardzo dziś popularnym, czyli ADHD (ang. Attention Deficit Hyperactivity Disorder) – zespołem nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi.

Kiedy orientuję się, że właśnie tego będzie dotyczył spektakl, entuzjazm, z którym przyszłam na premierę w Komunie Warszawa, maleje. Jako użytkowniczka mediów społecznościowych wiem o ADHD więcej, niż bym chciała, a jako młoda osoba mieszkająca w dużym mieście wiem też, że mniej więcej połowa moich znajomych (wcale nie tylko zetek) dokonała autodiagnozy, odnajdując u siebie wiele cech tego zaburzenia. Jestem zasypywana treściami, które nieustannie przypominają mi o jego istnieniu: podcastami, memami, artykułami wyskakującymi na feedzie. Zupełnie jakby neuroatypowość stała się nową normą.

Dominika Knapik i Patrycja Kowańska wchodzą w tę internetową konwencję i otwierają spektakl sceną utrzymaną w formie podcastu poświęconego fidgetom. Siedzą przy stole, ustawionym z lewej strony sceny, na którym rozłożono kolorowe zabawki sensoryczne. Przed sobą mają laptopy i różowe, futrzane mikrofony, choć mówią do innych, ustawionych na statywach. Z drugiej strony sceny stoi konstrukcja ułożona z ciemnych, dmuchanych mebli z różowym kółkiem na czubku. Te rekwizyty zostaną wykorzystane w kolejnej części spektaklu. W krótkim wprowadzeniu podcasterki przekazują widzom garść konkretnych informacji o historii fidgetów, sięgającej starożytności i wykraczającej poza kontekst europejski (wspominane są na przykład cesarskie Chiny), oraz o ich współczesnej popularności.

Gdy wychodzą zza biurka, widzimy, że są identycznie ubrane: w krótkie dżinsowe sukienki, różowe peruki, buty typu Mary Jane i białe sportowe skarpety. Na twarzach mają dosyć mocny makijaż i kolorowy, mieniący się brokat. Wyglądają niezwyczajnie i o to w zasadzie chodzi. Dowiadujemy się o tym później, podczas jednej z sesji terapeutycznych, gdy Kowańska, wcielająca się w terapeutkę, prosi Knapik, by opisała swój strój i wyjaśniła, dlaczego wybrała właśnie taki. Żeby być aktorką – mówi. Żeby nie być sobą, żeby się wyróżnić – odczytuję.

Scen terapii, opartych głównie na grze skojarzeń, jest w spektaklu kilka. To motyw powracający w wielu realizacjach tego tandemu. Terapia prowadzi tu, jak często bywa, do rodziny. W tym przypadku szczególną rolę odgrywają matki. „Kiedy ostatni raz gadałaś z mamą?” – pyta jedna aktorka drugą, a kilka scen później oglądamy nagrania takich rozmów z jedną i z drugą mamą. Słyszymy częściowo ich prawdziwe wypowiedzi, częściowo zaś głosy podłożone przez córki, które słowa powtarzają wiernie (wnioskuję to na podstawie ruchu warg), tyle że w przerysowany sposób, uzyskując komediowy efekt.

Czego się dowiadujemy? Przede wszystkim tego, że pokolenie matek nie bardzo wie, czym właściwie jest ADHD i jakie zachowania się z nim wiążą. Są na przeciwnym biegunie strumienia informacji, który płynie z internetu. Obowiązujący w ich świecie obraz zaburzenia to nadpobudliwy chłopiec, który nie potrafi usiedzieć w ławce. Nie przyszło im do głowy diagnozowanie ani siebie, ani swoich córek. Narracja filmów zdaje się sugerować, że matki nie tylko nie dostrzegały problemu u swoich dzieci, ale same też nie były od niego wolne. W tamtym czasie inny słownik określał ADHD-owy zestaw cech: chaotyczna i leniwa bałaganiara ze skłonnością do zapominalstwa.